لیزوزوم :

 اندامک سیتوپلاسمی که نقش گوارش را بعهده دارد لیزوزوم نامیده می شود .وگوارش موادجامد ومایع غذایی را بعهده دارد .این اندامک سرشار از فسفاتاز های اسیدی وآنزیم های هیدرولازی است .

باکتری ها که لیزوزوم ندارند .فضایی که پری پلاسم نامیده می شود وگاهی  بین غشا ودیواره سلولی است با انزیم هایش نقش لیزوزوم را بازی میکند .

 

به هر دلیل لیزوزوم اسیب ببیند موجب مرگ سلول میشود .غشالیزوزوم مشابه غشا سلول وغنی از لسیتین است .

از ویژگی های مشترک انزیم های لیزوزومی ساختمان گلیکوپروتیینی-عمل هیدرولازی واینکه در pH اسیدی فعال هستند.وبهترین pH انها 5است .

 

از جمله انزیم های مشهور الفا گلوکوزیداز برای تجزیه ی گلیکوژن یا کلاژناز برای تجزیه ی کلاژن که به کاهش خاصیت ارتجاعی پوست واسیب زردپی می انجامد وکاتپسین هاکه به تجزیه ی پروتیین اختصاص دارند .وبسیاری انواع دیگر انزیم ها برای تجزیه ی مواد مختلف .دلیل اینکه مواد منجمد را نباید پس از خارج شدن از انجماد دوباره منجمد کرد این است که لیزوزوم ها تخریب ومواد مضر وسرطان زا تولید میکنند .

 

غشا لیزوزوم دارای پمپ های پروتونی وابسته به ATPاست که امکان گذر H+ را فراهم وph سیتوزول را قلیایی و

PH داخل لیزوزوم را مناسب فعالیت انزیم ها می سازد .همچنین پرمه از هایی دارد که مواد هضم شده را به بیرون حمل میکنند .غشا لیزوزوم باکمک پمپ ATPخود را باز سازی می کند .وبه همین دلیل با مرگ سلول وتوقف پمپ غشا لیزوزوم پاره می شود .عوامل مکانیکی مثل ضربه ی سنگین ونیشگون وسرما وگرما ی شدید عوامل صوتی رعد وبرق

وشکستن دیوار صوتی امواج ترافیکی عوامل شیمیایی وهورمونی مثل افزایش الاینده هادر هوا ترکیبات استروییدی

عوامل زیستی مثل شوک ترس اور هیجان های شدید سوختگی زیاد ویروس ها همگی موجب تخریب غشا لیزوزوم وآسیب سلولی می شوند .برعکس ترکیبات کرتونی /آرامش /دوری از آلودگی محیط /اکسیژن کافی وتغذه ی مناسب

به پایداری سلول کمک میکند .

 

اقسام لیزوزوم:

 1-لیزوزوم اولیه (انبار کننده )تک غشایی که از بخش دور دیکتیوزوم ها جدا شده و هنوز فعالیت انزیمی ندارد .

2-لیزوزوم ثانویه که همه ی انواع لیزوزوم فعال را ثانویه مینامند :

الف هترو فاگوزوم یا واکوئل دگر خوار موادی که وارد سلول میشوند وبه لیزوزوم اولیه جذب شده وهضم می شوند

ب-اتوفاگوزوم واکوئل خود خوار :از درون برگشتگی غشا تولید میشود ویا بخشی از شبکه ی اندو پلاسمی است که محتویات سیتو پلاسم را در بر گرفته وهضم میکند .این واکوئل ها در زمان فقر غذایی وانجام تمایزات ویژه مثل حذف برخی اندام ها واندامک ها

ج-اجسام باقیمانده :یعنی موادگوارش نیافته که ممکن است دوباره گوارش شوند یا در فرایند پیری دخالت کنند .

مثل تیره شدن رنگ سلول های عصبی در جانوران مسن

د-اجسام متراکمحجیم با شکل های مختلف لایه های غشایی روی هم تولید میکنند واز نظر شکل با اجسام باقیمانده فرق دارند.

 

اعمال لیزوزوم ها :

خود خواری ودگر خواری در تولید هورمون تیروگلوبولین فعال2- اتولیز یا تخریب همه ی ساختار های سلولی3- دخالت در ایمنی سلول ها با تخریب سموم و عوامل بیماری زا4- تشکیل ساختمان های میلینی به عنوان نوعی جس باقیمانده که حاوی میلین است واز تجزیه ی ناقص فسفولیپیدها بدست میاید .5-دخالت در تشکیل اکروزوم 6- تجمع مواد سمی در جانوران دریایی بویزه یافت می شود .

دخالت در تولید بیماری هامثل ناراحتی ریوی دراثر تخریب لیزوزوم در افرادی مثل کارگران معدن یا رفتگران علائمی شبیه به سل ریوی دارد .

بیماری نقرس اختلال در سوخت وساز پورین ها تجمع اورات سدیم در مایع مفصلی  پارگی لیزوزوم ها والتهاب دردناک مفاصل راتولید میکنند .

 

 

بیماری ژنی ناشی از فقدانآنزیم وتجمع مواد درلیزوزوم مثل تی ساکس نیمن پیک وفابری وهورلر

 دربیماری نیمن پیک وتی ساکس تجمع مواد سبب اسیب سلول های عصبی حرکتی می شود .

 

در تشکیل لیزوزوم شبکه ی اندو پلاسمی وگلژی دخالت دارند ومانوز 6فسفات برچسب ویژه یانزیم های لیزوزوم است .