ژن بخشی از مولکول DNAاست که می تواند به طور مستقل رونویسی شده ومولکول RNAتولید شود .در پروکاریوتها ژنها به صورت مجموعه ی اپرانی عمل میکنند .تعداد انها در سلول های مختلف یکسان نیست یک باسیل کولی دارای 5000ژن می باشد ولی یک سلول بدن ما 200000تا300000ژن ساختمانی دارد .

ساختار کلی ژن در پروکاریوتها :1-راه انداز 2-بخش ساختاری 3-بخش پایانی

راه انداز 3بخش دارد :1-توالی 35- که 6 جفت نوکلئوتید دارد TTGACA  2-توالی 10- یا جعبه ی پریبنو یا تاتا ات که دارای 6 جفت نوکلئوتید TATAATاست .تکراری بودن توالی ها نشانه ی اهمیت انها در عمل شناسایی انزیم است .

3-بخش بینابینی 16 الی 19 نوکلئوتید با توالیGG-Gc است و به فعالیت راه انداز کمک میکند .

 

بخش ساختمانی :چند صد تا چند هزار جفت نوکلئو تید  دارد بخشی که هم رونویسی میشود و هم ترجمه را اگزون وبخشی که ترجمه نمی شود را اینترون گویند .

بخش پایانی چند ده تا چند صد جفت نوکلئوتید است ودارای ترتیب های تکراری و وارونه ی ویژه ای است مثلا چند توالی

یوراسیلی در RNA یاچند ادنین در DNA که به ساختار سنجاق سر معروف است وبه مرحله ی پایان کمک میکند .

مجموعه ی ژنهایی که دارای یک راه انداز مشترک هستند را سیستم اپران می گویند .مثل اپران لاکتوز

در یوکاریوتها ژنها به جای یک کروموزوم در تعدادی کروموزوم پراکنده شده اند .وژنها به وسیله ی توالی های انبوهی

از نوکلئوتید های بی رمز به نام جداگر از هم جدا شده اند . در یوکاریوتها اپران مفهوم ندارد وبخش های ساختاری دارای

اینترون هستند .ژن های یو کاریوتی از پروکاریوتی بزرگترند وبه سه نوع تقسیم می شوند .

ژن های دسته ی اول محصولشان rRNA است وغیر از جزئ کوچک هر ژن فعال  ممکن است بیش از 100مولکول RNAپلی مراز 1 را در یک لحظه روی خود داشته باشد که تکراری و پشت سر هم هستند همان سازمان دهندگان هستکی در هستک .راه اندازاین زن ها 45جفت باز دارد واز 35- تا9+ قرار دارد وتوالی های جداگر وتشدید کننده به رونویسی همزمان کمک میکند .

ژنهای دسته ی دوم یوکاریوتی تعداد بسیار زیادی از ژن های یوکاریوت را تشکیل می دهد مانند ژن های باکتری دارای جعبه ی تاتا هستند به وسیله ی پلی مراز 2 رونویسی می شوند و در نا حیه ی 25- قرار دارند برخی در 33- دارای ناحیه ی غنی از GC هستند وجعبه ی تاتا ندارند .توالی های موسوم به فعال کننده در فاصله ی زیاد 229-تا265-وجود دارند ونیز توالی های در حالت سیس به عنوان خاموش کننده یا تشدید کننده در نزدیکی جعبه ی تاتا قرار دارند .

زن های دسته ی سوم با پلی مراز 3 رونویسی می شوند اندازه ی کوچک تر دارند تکراری و متراکم هستند پس کلا ژنهای یوکاریوتیسه بخش دارند راه انداز – بخش ساختاری – بخش پایانی

اهمیت اینترون در پشتیبانی از اگزون است در برابر انزیم های مخرب وبیشتر جهش ها در اینترون ها اتفاق می افتد .در باکتری کاهش اینترون سبب همانند سازی وتکثیر سریع می شود .